ARTUKLU BEYLİĞİ

ARTUKLU BEYLİĞİ

Artuklu beyliğinin kurucuları, Oğuzların Kayı boyundan ve Alp Arslan'ın komutanlarından olan Artuk Beyin oğullarıdır. 1101'de Anadolunun Güneydoğusundaki Hısn Keyfa (Hasankeyf) Mardin ve Harput yöresinde üç ayrı devletçik halinde örgütlenen Artuklular 1409'a kadar varlığını sürdürmüştür.

Hısn Keyfa kolu (1101-1232) Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah, hizmetlerine karşılık Artuk Bey'e Filistin topraklarını vermiştir. Artuklu ailesi Fatimiler'in ve Haçlıları'ın saldırıları karşısında bu topraklarda barınamayınca, Artuk Bey'in oğullarından Sökmen Hısn Keyfa, Mardin, Harput, Palu, Siirt yöresini ele geçirerek Artuklular'ın Hısn Keyfa kolunu kurdular. Selçuklular ve Eyyubiler ile birçok kez savaşan, dönem dönem Anadolu Selçuklularına ve Eyyubilere bağlanan bu beylik 1232 de Eyyubilerce ortadan kaldırıldı.

Mardin kolu (1108-1409) Artuk beyin oğlu İl-Gazi, kardeşi Sökmen'in oğlunu yenerek Mardin'i ele geçirdi ve bu yörede kendi beyliğini ilan etti. 1118'de sonradan beyliğin başkenti olacak Diyarbakır'ı topraklarına kattı. 1119 yılda Halep'e yaklaşan Haçlıları bozguna uğrattı. Harezmşahlar'a ve Anadolu Selçukluları'na bağlı olarak 200 yıl daha varlığını sürdüren bu beylik 1409'da Karakoyunlular tarafından yıkıldı.

Harput kolu /1185-1234) Harput ve çevresinde kurulan bu beyliğe 1234'te Anadolu Selçukluları son verdi. Birinci dönem beyliklerin en uzun ömürlerinden biri olan Artuklular özellikle Mardin, Diyarbakır, Silvan ve Hasankeyfte günümüze kadar ulaşan değerli mimari eserler bırakmışlardır.

NOT : BİRİNCİ DÖNEM ANADOLU BEYLİKLERİ :

1- AHLATŞAHLAR : Kuruluş-Yıkılış Tarihi (1100-1207), Toprakları (Ahlat)

2- ARTUKLULAR : Kuruluş-Yıkılış Tarihi (1101-1409), Toprakları (Mardin, Hasankeyf, Palu, Siirt, Diyarbakır, Harput, Silvan)

3- DANİŞMENDLİLER : Kuruluş-Yıkılış Tarihi (1071- 1175), Toprakları (Amasya-Tokat-Sivas-Malatya-Yozgat-Ankara-Çankırı-Kayseri)

4- DİLMAÇOĞULLARI : Kuruluş-Yıkılış Tarihi (1085-1394), Toprakları (Bitlis-Erzen)

5- İNALOĞULLARI : Kuruluş-Yıkılış Tarihi (1096-1183), Toprakları (Diyarbakır)

6- MENGÜCÜKLER : Kuruluş-Yıkılış Tarihi (1072-1277), Toprakları (Erzincan-Kemah-Divriği)

7- SALTUKLULAR : Kuruluş-Yıkılış Tarihi (1092-1202), Toprakları (Erzurum-Kars-Bayburt-Oltu-Tortum-İspir)